Wybieramy PROZĘ LIPCA!
Czas na oddanie głosu do 17 VIII - ankieta dostępna w TEMACIE

Językowe różności

Awatar użytkownika
Kruffachi
sekretarz generalny
Posty: 1801
Rejestracja: 05 grudnia 2013, 21:42
Lokalizacja: Drugie Lewo
Kontaktowanie:

Językowe różności

Post autor: Kruffachi » 26 listopada 2017, 16:04

Będę aktualizować. I postaram się odpowiadać na pytania, acz żaden ze mnie członek Rady oczywiście XD

I
Imiesłowy przysłówkowe


Pierwsza kwestia, o której często się zapomina, jest taka, że imiesłowy przysłówkowe występują w dwóch "odmianach":

- współczesne,
- uprzednie.

Imiesłowy współczesne to te słynne i popularne -ąc, ale często są też używane w znaczeniu uprzednich - oczywiście błędnie. Same z kolei mają tak naprawdę dość wąski zakres zastosowania, choć tak, owszem, pozwalają sprytnie niekiedy uniknąć powtórzenia "który", więc używamy ich często. Zdecydowanie za często. Żeby sprawdzić, czy imiesłów przysłówkowy współczesny jest użyty poprawnie, należy zadać sobie parę pytań.

1. Czy zgadza się czas czynności?

Imiesłów ten wyraża czynność wykonywaną dokładnie w tym samym czasie, co czynność wyrażona orzeczeniem. Sam imiesłów jest nieodmienną częścią mowy - zawsze będzie wyglądał tak samo i będzie miał tę samą końcówkę - a zatem wszystkie jego funkcje są "zakodowane" przez inne części zdania i dlatego muszą być z nimi zgodne.

Zatem: Przechodząc przez park, zobaczyłem ptaka. -> poprawnie, bo ptak został został zobaczony w trakcie przechodzenia przez park. Zdanie można przerobić na klasyczną konstrukcję z "kiedy": Kiedy szedłem przez park, (wtedy i właśnie wtedy) zobaczyłem ptaka.

Zatem: przechodząc = kiedy szedłem

Będąc dzieckiem, lubiłam jeść lody - > Kiedy byłam dzieckiem, (wtedy i właśnie wtedy) lubiłam jeść lody.


Natomiast niepoprawne będą zdania, gdzie czas się rozjeżdża:

Ucząc się pilnie, zdałam egzamin bez problemu.

Przy próbie przerobienia, powstanie oczywista bzdura: Kiedy uczyłam się pilnie, zdałam egzamin bez problemu. Czynności - choć gramatycznie mają nawet ten sam czas - nie działy się jednocześnie, bo raczej nikt nie uczył się podczas zdawania egzaminu.

2. Czy zgadza się podmiot (wykonawca czynności)?

Przykład pierwszy: Przechodząc przez park, zobaczyłem tego ptaka -> Ja przechodziłem, ja zobaczyłem, wszystko się zgadza.

Niepoprawnie będzie: Przechodząc przez park, był tam ten ptak. -> Ja przechodziłem, ale to ptak był.

3. Czy imiesłów nie wyraża nam okolicznika *celu, warunku lub skutku?


Tu dałam gwiazdkę, bo z tym celem to trochę puryzm i zdania są podzielone. W każdym razie chodzi o zdania typu:

Chcąc zostać sławną piosenkarką, zapisała się na kurs dobierania butów do sukienek.

Czyli zdania, w których -ąc wyraża cel. Nie są one najładniejsze, ale chyba już na tyle powszechne, że nie rażą tak bardzo i część językoznawców macha na nie ręką. To te, gdzie - w uproszczeniu - -ąc = żeby, aby, itd.

Gorzej warunkiem i skutkiem:

Leżąc na łące, lubię słuchać muczenia krów. -ąc = kiedy

Choć tu trzeba już więcej wyczucia, bo zdanie:

Leżąc na łące, lubię, kiedy muczą krowy to już potworek. A różni je głównie to, że -ąc = jeśli i wyraża warunek

Ale są też zapomniane imiesłowy uprzednie przychodzące często w sukurs tam, gdzie próbujemy niepoprawnie wstawić -ąc. To te wszystkie -łszy, -wszy (tu uwaga na ortografię, nie ma końcówki - łwszy. NIGDY.). Tworzymy je od czasowników dokonanych.

A więc nie: Ucząc się pilnie, zdałam egzamin.
Ale: Nauczywszy się, zdałam egzamin.

Pozwalają też na wyrażenie pewnych subtelności. Co innego znaczy:
Wracając ze spaceru, byłem zmęczony.
A co innego:
Wróciwszy ze spaceru, byłem zmęczony.

W pierwszym zdaniu podmiot nadal jeszcze wraca i w czasie tego wracania odczuwa zmęczenie. W przypadku drugim już wrócił, może siedzi w fotelu i pije herbatę, i odczuwa zmęczenie po spaserze.

I jeszcze interpunkcja: równoważniki zdań z imiesłowami, nawet jednowyrazowe, ZAWSZE oddzielamy przecinkiem od reszty zdania.
Jestem konfundującą fajerą w stuporze.

Dzień z życia admina (dziękuję)

Skrót do Regulaminu
Po dłuższym namyśle wszystko jest jak kiełbaska.

ODPOWIEDZ